Sisdoz uzmanlığıyla doğru pompa seçimi için en doğru kriterler 

Endüstriyel proseslerde ve arıtma uygulamalarında her türlü akışkanın transferi, dozajı ve sirkülasyonu için kullanılan farklı teknolojilere sahip birçok pompa çeşidi mevcuttur. Prosesin ve akışkanın karakteristik özelliklerine göre doğru pompayı seçmek ve kullanmak, işletme maliyetlerini olumlu yönde etkiler. Pompa yatırımının doğru yapılması, sorunsuz ve problemsiz üretim gerçekleşmesini sağlar, enerji maliyetlerini optimize eder, servis, bakım ve yedek parça için harcanan zaman ve maliyetleri düşürür. 

Pompa ne için talep edilir?

Pompalar hayatımızın her alanında kullanılabildiği için öncelikle pompa gereksiniminin neden olduğuna karar verilmesi gerekir. Transfer, dozaj, sirkülasyon, basınçlandırma gibi seçeneklerden hangisi amacımıza yönelik ise, işin en başından seçim kriterlerini daraltmış ve doğruya yönelmiş oluruz. Örneğin, bir kimyasal dozajı söz konusu ise dozaj pompası alternatiflerine; tanklar, depolar vb. sistemler arası transfer söz konusu ise muhtelif transfer pompa alternatiflerine; sabit ya da mobil kullanım söz konusu ise buna göre pompa türlerine yönelerek seçim için doğru noktadan başlamış oluruz.

Akışkan özellikleri belirlenmelidir

Doğru pompa yatırımı yapabilmek için transfer edilecek akışkanın özellikleri tespit edilmelidir. Bu parametreler yoğunluk (gr/cm3), viskozite (cP), pH; kimyasal ise yüzdesel konsantrasyon oranı; katı parçacık içeriyorsa yüzdesel olarak içeriği ve parçacık boyutu ile sıcaklık değeridir. Belirlenen bu parametrelere göre, kimyasal dayanım referans tablolarından akışkan ile temas edecek pompa komponentlerinin uygunluğu kontrol edilir.

Proses değerleri ortaya çıkarılmalıdır

Pompanın kullanılacağı noktada emiş ve basma şartları, yatırımın doğru yapılması için gereklidir. Tesiste kullanılacak noktada akışkan pompaya cazibe ile mi geliyor ya da emiş yapılması mı gerekiyor sorusu, basma hattı detaylarının ve pompa türünün belirlenmesi için önemlidir. Eğer emiş yapılması gerekecekse pompanın kuruda (boşta) çalışmasını önlemek için ilave aksesuarlar planlanabilir. Pompanın çıkış hattı için de ilgili şartlar ortaya konulmalıdır. Eğer önceden kurulu bir borulama söz konusu ise performans değerleri bu kuruluma göre hesaplanmalıdır.

Performans değerleri nedir?

İşletmede pompanın kullanılacağı akışkan için ihtiyaçların ne olduğu belirlenmelidir. Kapasite m3/saat, lt/dk gibi değerler ile ilerde olabilecek ihtiyaçlar da düşünülerek ortaya konulmalı; bunun yanında pompa çıkışındaki basınç bar, mbar, metre gibi değerler ile belirlenmelidir. Eğer basınç değeri ortaya konulamıyorsa mevcut ya da kurulacak borulama hatları veya çaplarından yola çıkılmalı ve akışkan özellikleri de ortaya konularak hesaplama yapılmalıdır. Eğer cazibe ya da basınç ile yükleme söz konusu değilse, pompanın emiş hattındaki basınç değerlerini de gözden geçirmek gerekecektir. 

Pompanın çalışma periyodu

Bu kriter doğru pompa yatırımı yapılması için önemlidir. Eğer 7 gün 24 saat esasına göre çalışacak bir pompa arıyorsak, ağır hizmet tipi proses pompasından bahsediyoruz demektir. Ama günün ya da haftanın belirli zamanlarında kısa bir zaman dilimi için çalışacak bir ürün gereksinimimiz varsa daha farklı ve ekonomik alternatifler değerlendirilebilir.  Örneğin, peristaltik pompa seçiminde sürekli çalışma söz konusuysa 10-15 devir/dakika gibi hızda seçim yapabiliyorken, 2 saat çalışıp 1 saat durarak çalışma söz konusu ise 50-60 devir/dk, günde sadece 1-2 saat gibi bir süre çalışılacaksa 90-100 devir/dk hızlarda seçim yapılabilir. 

Güç alternatifleri

Pompalar elektrik, basınçlı hava, hidrolik basınç, dizel motor ya da araç şaftından güç alarak çalıştırılabilir. Tesiste bulunan alternatifler ya da mobil bir pompa kullanılacaksa mevcut imkanlar değerlendirilerek en doğru tahrik alternatifi seçilmelidir. Seçilen bu alternatif motor için gücün belirlenmesi de öncelikle pompa karakteristik eğrilerinden olacak, sonrasında akışkan ve hat özellikleri de dikkate alınacaktır.

Kontrol alternatifleri

Kullanılacak pompanın sabit performans değerlerinde mi çalışacağı yoksa proses değerlerine göre kapasitesinin mi ayarlanacağı, karar verilmesi gereken kriterler arasında yer alır. Eğer kapasite değişimleri söz konusu olacaksa, bu işlem manuel olarak elle ya da harici bir sinyalle otomasyon sisteminden mi yapılacak konusu değerlendirilmeli, pompa kontrol mekanizmasının, tahrik motoruna akuple ya da harici kaynaklarla yapılması konusunda dizayn gerçekleştirilmelidir.

Aksesuar seçimi önemlidir

Proses şartlarına ve pompaların türlerine göre hem pompa üzerinde hem de emiş ve basma hatlarında kullanılabilecek birçok aksesuar ve güvenlik donanımı seçeneği mevcuttur. Bu seçeneklerin hepsini her zaman kullanmak gerekli değildir; ama bazı alternatifler, hayat kurtarabilecek şekilde önem arz edebilir. Örneğin, pompanın boşta çalışması gibi bir durum söz konusu ise kuruda çalışma önleme sistemi, eğer basma hattında yüksek basınç oluşma riski varsa yüksek basınç önleme sistemi ya da basınç tahliye sistemi, eğer stabil bir akış isteniyor ama seçilen pompa türü pulsasyonlu bir model ise pulsasyon damperi kullanılmalıdır. 

Tesisatta olmazsa olmazlar 

Kurulan pompa sisteminde gerektiğinde sorunsuz bakım yapılabilmesi ve müdahale edilebilmesi açısından emiş ve basma hatlarına mutlaka kesici vanalar tesis edilmelidir. Uzun boru hatları söz konusu olacaksa her durumda titreşim önleyici kompansatör ya da esnek bağlantı kullanılması önemlidir. Ayrıca, sistem performansının izlenmesi için emiş ve basma hatlarında basınç göstergeleri ya da sensörleri kullanılması herhangi bir olumsuz durumda gözlem yapılıp müdahale edilebilmesini sağlar. Pompanın monte edileceği yerde ise mutlaka bakım için uygun alan planlanmalıdır. 

İhtiyaç duyulan uluslararası normlar

Standart uygulamalarda seçilen pompalar için herhangi bir sertifikasyona gereksinim duyulmazken; bazı sektörlerdeki uygulamalarda ortamın ya da akışkanın özellikleri gereği ATEX normları ve Ex-Proof özellikleri aranır. Bu gereksinim patlayıcı ve parlayıcı akışkan uygulamaları için olmazsa olmazdır. Gıda, kozmetik ve ilaç sektörlerinde ise, hijyenik standartlar gereği uluslararası sertifikalar olan 3A Sanitary ve FDA sertifikalarına ihtiyaç duyulur, ilgili pompaların bu normları sağlayacak şekilde üretilmesi ve sertifikalandırılması gerekir.  

Temin edilecek firma

Hayatımızda var olan tüm ürünlerde olduğu gibi, tesis için kullanılacak pompalar için de seçim ve alımda en önemli hususlardan birisi, elbette tedarikçi firmadır. Proses şartlarının belirlenmesinden pompanın seçimine, temin edildikten sonra devreye alınmasından kullanım esnasına ve sonrasında oluşacak yedek parça ve servis ihtiyaçlarına yanıt verebilecek, mühendislik hizmetleri sunabilecek bir ekiple çalışabilmek önemlidir. Yatırımın doğru yapılması ve uzun ömürlü olması için bahsedilen tüm kriterlerin yanında tedarikçi firma seçimi de çok önemli olup, konu titizlikle değerlendirilmelidir. 

Sisdoz, tüm bu süreçleri değerli sektör yetkilileriyle beraber yürüterek, en doğru seçim için yardımcı olur.